Artykuły

Street art, graffiti, mural – czym się różnią te pojęcia?

Czym się różni street art od graffiti? Co konkretnie nazywamy muralami? Jak właściwie stosować te pojęcia? I czy istnieje jasny podział w tak nieszablonowej dziedzinie jak malowanie po ścianach?


Na początku było graffiti

Pierwsze malunki na ścianach miały postać prostych tagów czyli podpisów autora. Z czasem pojawiły się większe formy – w postaci haseł. Terminem graffiti nazywano początkowo tekstowe formy street artu. Najczęściej wykonywane za pomocą sprayu lub pędzla.



Jeśli pojawiały się przy nich obrazki pełniły tylko funkcję tła lub dopełnienia. Liternictwo było najważniejsze. Często styl pisania liter był tak wymyślny, że odczytanie napisu mogło stanowić problem.

Charakterystyczną cechą graffiti było również wykonywanie obrazów w pośpiechu, a co za tym idzie z niewielkim przywiązaniem wagi do detali. Początkowo autorzy wykonywali swoje napisy wyłącznie w nielegalnych miejscach – nie mając zbyt wiele czasu na dopracowanie szczegółów.


lokalizacja: Tallin, Estonia

Termin graffiti wykorzystuje się też często w mediach, do nazywania aktów wandalizmów wykonywanych sprayem, które ze sztuką nie mają wiele wspólnego. Street art brzmi o wiele dostojniej.

Co to jest street art?

Z czasem, gdy malowanie graffiti zaczęło nabierać rozmachu, pojawiły się nowe formy. Nie pasowała już do nich stara definicja. Obrazy miały mniej tekstu lub były zupełnie go pozbawione. Stawały się również bardziej zaangażowane i dopracowane. Nie wpisywały się w definicję graffiti.


lokalizacja: Hajfa, Izrael

Pojawiły się kolaże, realistyczne portrety, bajkowe ilustracje. Konieczne była nowa nazwa. I tak powstała szersza definicja: street art. Pierwszy raz użyto tego terminu w połowie lat 80 XX wieku.

Nazwa street art miała obejmować ogół sztuki powstającej w przestrzeni publicznej. Była to nowa forma wyrazu, która powstała jako opozycja i kontrmanifest do sztuki z salonów.


lokalizacja: Batumi, Gruzja

Specyficzną cechą street artu, która odróżnia go od innych form sztuki w przestrzeni publicznej, jest jego tymczasowość. Murale i graffiti żyją dość krótko, wiele zależy od podłoża na którym są wykonane, warunków atmosferycznych, reakcji właściciela ściany czy pomysłów lokalnych graffciarzy.

Sztuka bez zasad

Stworzenie terminu street art miało głównie za zadanie odróżnić powstające w przestrzeni publicznej obrazy od wandalizmu. Jednak przez to, że forma tworzenia nie miała jasno wytyczonych ram ani zasad – w wielu kręgach do dziś nie jest uznawana za sztukę.


lokalizacja: Berlin, Niemcy

Można się spotkać z podziałem street artu na: graffiti i street art właściwy. Nie jest to zbyt doskonała terminologia, ale intuicyjnie wydaje się dobrze oddawać sedno. Oddziela formy tekstowe i szybko wykonywane malunki od bardziej skomplikowanych obrazów.

Współczesne próby zdefiniowania street artu są dość niejasne. Mnogość jego form spowodowała, że terminologia nie nadąża i nie potrafi jednoznacznie wszystkiego sklasyfikować. Próbowano stworzyć nowe pojęcia jak „postgraffiti”, „wallart” czy „urbanart”, ale nie weszły one do szerszego obiegu.

Murale

Termin mural najczęściej używany jest do nazywania wielkoformatowych obrazów, które powstają na ścianach. Takich obrazów, które równie dobrze mogłyby znaleźć się na płótnie albo w książce. Planowanych i starannie wykonywanych na murach, czasem nawet z pomocą rusztowań.


lokalizacja: Oslo, Norwegia

Właściwa definicja muralu jest znacznie szersza i początkowo nie miała nic wspólnego ze street artem. Samo słowo mural pochodzi z hiszpańskiego i oznacza wielkopowierzchniowy obraz malowany na ścianie w celach dekoracyjnych.


lokalizacja; Tallin, Estonia

Współcześnie praktycznie nie używa się tego słowa w odniesieniu do innych dziedzin sztuki. Nazwa mural została, w swoim potocznym znaczeniu, zarezerwowana dla street artu wykonywanego na ścianach budynków. Nawet jeśli powstające obrazy nie są wybitnymi dziełami i wykonują ja amatorzy.

Wlepki

Mała forma street artu, będąca gdzieś na pograniczu działań reklamowych i sztuki. Naklejki najczęściej pojawiają się w duży skupiskach na słupach ogłoszeniowych, miejskich skrzynkach elektrycznych, rynnach czy w autobusach. Zwykle mają jedną skondensowaną myśl do przekazania.


lokalizacja: Amsterdam, Holandia

Wklepki/ naklejki mają różnorodny charakter. Czasem są formą reklamy dla artystów street art – zawierają ich pseudonim albo nazwę konta na Instagramie. Czasem są tylko prostym rysunkiem z zabawnym hasłem. Robią ciekawe wrażenie, gdy znajdują się w dużych grupach.


lokalizacja: Amsterdam, Holandia

Szablony

To forma wykonywania zarówno murali jak i graffiti, która polega na odpryskaniu sprayem na ścianie wyciętego wcześniej szablonu. Pozwala to powielać jeden symbol wielokrotnie. Technikę tę stosuje się najczęściej do małych formatów ale zdarzają się również 36 m murale z szablonów np. na Zaspie w Gdańsku


lokalizacja: Wilno, Litwa